Skip to main content Skip to search
18 Feb 2016
4 min 6 sec
Rinchen Dorji
Video Overview
Creators: 
Sonam Chophel, Khandu, Enchung Lhamo, Jamyang Lhamo

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནང་པ་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འབད་ནི་འདི་གི་ ཤིང་དང་རྡོ་ ཆུ་དང་རི་ཆེ་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ མང་ཤོས་རང་གནས་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤུ་ན་ཁ་ཁྱི་མེད་སྤང་ན་ལས་ དུས་ཡུན་དཀར་མ་༡༥་དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ སྤུ་ན་གཙང་ཆུ་གི་མཐའ་མར་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ གནསཔོ་ཕོ་ལྷ་བསམ་ཅུ་དང་མཚོ་སྨན་གཡུ་རིས་བཟངམོ་ལོ་རྒྱུས་དེ་ དགའ་ལེགས་ཀྱིས་བཤད་དོ་བཟུམ་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ཟླཝ་དང་པའི་ནང་མཆོད་དོ་ཡོདཔ་མས། དེ་སྦེ་མཆོད་དགོ་མི་དེ་ཡང་ མི་དང་སྒོ་ཕྱུགས་ ལོ་ཐོག་ཚུ་ལུ་གནོད་པ་ག་ཅི་ཡོད་གའི་སྐོར་ལས་ རྣལ་འབྱོརཔ་དཔའ་བོ་གིས་མོ་བཏབ་ད་ལུ་ མོ་ནང་ལས་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་སྦེ་མཆོདཔ་ད་ལུ་ བོན་ལུགས་དཔའ་བོ་གིས་འབད་མཆོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྦེ་བཤདཔ་ཨིན་རུང་ བསང་བཏང་མི་མཆོདཔ་ཅིག་ ཁྱི་མེད་ལྷ་ཁང་ལས་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཡུས་དེ་ནང་གི་མི་ག་ར་གིས་མི་མཆོད་དོ་ཡོད་རུང་ གུང་པ་བརྒྱད་འབད་མི་ཅིག་གིས་ ལོ་བསྟར་རྒྱུན་དུ་མཆོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གུང་པ་བརྒྱདཔོ་དེ་ མི་དང་སྒོ་ཕྱུགས་ ལོ་ཐོག་ཚུ་ལུ་གནོད་པ་ཉུང་རང་ཉུང་ཟེར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྦེ་ བཤདཔ་ཨིན་པས།

 

In most of Bhutan, forests, caves, boulders, trees, streams, lakes and mountains are commonly considered to be the abodes of local deities. Mountain peaks are considered to be abodes of guardian deities (yullha), lakes are inhabited by lake deities (tshomen), cliff deities (tsen) reside in cliffs, water sources are inhabited by water deities (chugilhamu) who act as the guardian of particular valleys. After a 15-minutes walk from the Chime Lhakhang, at the bank of the Punatshangchu, is a rock called Samchudrak, where the male deity Pholha Samchu is believed to reside. Down a little after Samchudrak is another cliff where a tshomen or a demigod known as the Urey Zam is believed to reside.  It is said that the tshomen has an affair with Pholha Samchu.  In the middle of river, there are three huge rocks, which are considered as the Pholha Samchu’s cattle. The people of Chime Lhakhang area propitiate Pholha Samchu & Tshomen Urey Zam every year on the first month of lunar calendar.

 

Transcript search
No results found for this search
0 of 0
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ད་ འ་ནི་ ང་བཅས་ནཱ་ལུ་ ཏེ་ ཕོ་ལྷ་དང་མཚོ་སྨོནམ་ཟེར་ཡོདཔ་ཨིན་ལགས་། ད་ ཕོ་ལྷ་གི་གནས་ཁང་འདི་ འ་ཡི་ཨིན་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་གྱི་འདི་འ་ནི་ཨིན་ ཏེ་ ང་བཅས་ ནཱ་ལུ་ གཡུས་སྒོ་གི་མི་དེ་ཚུ་གིས་ ང་བཅས་ར་ལོ་ལྟར་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་དང་ཕོ་ལྷ་གི་འདི་ ཏེ་ ཕོ་ལྷ་ལུ་ང་བཅས་ ཆུམ་སོ་སོར་རྒྱུད་དགོ་ མཚོ་སྨནམ་ལུ་སོ་སོར་རྒྱུད་དགོ་ལགས།
    now, here we have a mermaid and a pho lha (deity). this is the habitat of the diety, and that is the habitat of the mermaid. every year the people of the village have to make offering to them separately.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ འ་ནི་ ཆང་འདི་བཙོ་འབད་ཚརཝ་ཅིན་ དེ་ལས་ ང་བཅས་རྣལ་འབྱོརམ་འདི་ བཞུ་ ཏེ་ ཁྱི་མེད་ལྷ་ཁང་ལས་ ཏེ་ ལྷ་བསངས་བཏང་མི་བཞུ་ ཏེ་ ལྷབ་བསངས་བཏང་འབད་བཞིནམ་ལས་ ང་བཅས་ཨ་རྟགས་རང་ ཟླཝ་དང་པའི་ནང་མཆོདཔ་ཨིན།
    right after having boiled the brew we request a shaman from home or temple to do a ritual of purfying incense and after the ritual. we do the offering in the first month of the year.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ འ་ནི་མཆོདཔ་ད་ལུ་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་གྱི་འདི་ བང་ཁ་ (bamboo container) ནང་ གཏོརམ་འབད་རང་བཞེངས་དགོ་ ཏེ་ ང་བཅས་ཕོ་ལྷ་གི་འདི་ཡང་ བང་ཁ་ནང་ལུ་འབད་ གཏོརམ་འདི་གཟུར་གསུམ་འབད་སྦེ་ གཏོརམ་གསུམ་བཞེངས་དགོ་ ཏེ་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ལུ་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་གྱི་འདི་ ཏེ་ དར་འདི་ འ་ན་འཕྱརཝ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། མཚོ་སྨོནམ་གྱི་ལགས།
    during the offering ceremony, fo the mermaid we have to make the offering in a bamboo basket (bangkha) and the offering into a ritual cake, and as for the deity the offering are made in the same manner, the only difference is there are three ritual cake and in this offering is made in triangle shape, that is why the flag pole for the mermaid is erected here. for the mermaid.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ ཕོ་ལྷ་གི་འདི་ གཏོརམ་ཡང་ ཡར་ར་༼བཤགསཔ༽་ཨིན། ཏེ་ གཏོརམ་ཡང་ཡར་རང་༼བཤགསཔ་༽ཨིན། ཏེ་ དར་ཡང་ ཡར་རང་འཕྱརཝ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ཏེ་ གཏོརམ་བཀལ་སའི་རྡོ་ཡང་ དེ་སྦེ་ དོད་རིལ་རི་འབད་རང་ཡོད་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་འདི་ཨིན་ཅི་མིན་ཅི་ འ་ནི་རྡོ་འདི་གི་རྩ་བ་ལུ་ ཆུ་ནང་རང་བཙུགས་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས།
    for the deity the ritual cake is offered in the habitat itself. the ritual cake is offered in the place itself, and the flagpole is also erected there itself. the stone for placing the cake is strongly there and for the mermaid it is compulsory to put the cake in the river near this stone.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ འ་ནི་འབད་ནི་འདི་གི་ མཚོ་སྨོནམ་གྱི་གནས་ཁང་འདི་ འ་ནི་ཨིན་ ཏེ་ ཟླབ་དང་པ་གི་ ཏེ་ ཚེ་ལུ་རང་མཆོདཔ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། མཚོ་སྨོནམ་འདི་ ཏེ་ ང་བཅས་ཀྱི་ནང་ལུ་ དཔའོ་གི་ཁ་ལུ་རྒྱུད་འབདཝ་ད་ལུ་ ཏེ་ མཚོ་སྨོནམ་གཡུ་རུང་བཟངམོ་ཟེར་ ཞུཝ་ཨིན་ལགས།
    and that is why this is the habitat of the mermaid and we do the offering bon the first mont of the year itself. and the mermaid as per the shamans oral transmission is called mermaid yuru zam.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ ད་ ག་ཅིག་སྨོ་ཟེར་བ་ཅིན་ གཡུ་རུང་བཟངམོ་ཟེར་འབད་དགོ་མི་འདི་ དངམ་མཚོ་སྨོནམ་འབད་ ཏེ་ མོ་གི་གནས་ཁང་གི་ འ་ནི་མཚོ་འདི་ ཏེ་ ཨ་ཙི་གཡུ་རུང་བྲིས་བྲིསཝ་བཟུམ་སྦེ་འབད་ནི་འདི་གི་ འ་ནི་གི་རྟ་དྲངས་འདི་འབད་ གཡུ་རུང་བཟངམོ་ཟེར་འབད་དགོ་པའི་ཁུངས་འདི་ འ་ནི་ཨིན་མས་བ་ལགས།
    the reason for the name yuru zam is firstly being a mermaid , her habitat this lake is a bit in a shape of swastika and based on this her name is yuru zam.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ ཕོ་ལྷ་འདི་གི་མཚན་འདི་འབད་བ་ཅིན་ ཏེ་ ཕོ་ལྷ་བསམ་ཅུ་ཟེར་སླབ་ཨིན་ལགས། ཕོ་ལྷ་བསམ་ཅུ་ལགས། གནས་ཁང་འདི་འ་ཡི་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ད་ འ་ནི་གསོལ་ཁ་འདི་ མ་བཏོནམ་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ ཏེ་ དངམ་ལོ་ཐོག་ ཏེ་ ད་མཚོ་སྨོནམ་འདི་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱི་གསོལ་ཁ་ཕུལ་དགོ་མི་འདི་ ག་ཅིག་ཨིནམ་ཟེར་སླབ་པ་ཅིན་
    and the name of the diety is pho lha samchu. pholha samchu. this is his habitat. if this ritual is not done, firstly the harvest, and the reason for making the offering to the mermaid is because
  • དགའ་ལེགས-Galley
    མཚོ་སྨནམ་འདི་ རབས་ཅིག་ལས་འབྱུང་པ་ཅིན་ ང་བཅས་ནཱ་ལུ་ མཆོད་པའི་ནམ་དུས་ནང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ མཚོ་སྨནམ་བུམོ་ཅུང་ཟེར་ ཏེ་ འེ་་་་བུམོ་དཀྱི་ར་དཀྱི་འབད་ བུམོ་གསུམ་ ཏེ་ གདོང་ཁ་ལས་ཕར་ ཁ་དར་དཔྱང་འབད་ བུམོ་གསུམ་ཡང་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། དེ་ལས་འ་ནི་ མཚོ་སྨོནམ་འདི་ ང་བཅས་གསོལ་ཁ་ ལེགས་ཤོམ་འབད་ཕུལ་ གཙང་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འབད་བ་ཅིན་ ནོར་སེམས་ཅན་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ལགས་ བ་བཞོ་བསྟན་པ་
    during the ritual, small girls as mermaid girl, the girls with kira on with a scarfs on the front are required here, as a per another saying. and if the offerings are made and the lake kept clean for the mermaid, it has a lot of support for the domestic animals, such as healthy milking cows
  • དགའ་ལེགས-Galley
    དེ་ལསན་ ང་བཅས་ར་ ཨེ་་་ང་བཅས་ར་རྒྱབ་སྐྱོར་ ཕོ་ལྷ་འདི་གི་ ང་བཅས་ར་ མདའ་རྩེད་རྡོས་སྒོར་རྡུངམ་ད་ གནམ་མེད་ས་མེད་རྒྱབ་སྐྱོར་ ཏེ་ འ་ནི་ ནཝ་ཚརཝ་ གནམ་མེད་ས་མེད་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོད་ལགས། ཏེ་ འ་ནི་འབད་ནི་འདི་གི་ ཏེ་ ཁོ་མཆོད་དགོ་མི་ཁུངས་འདི་ འ་ནི་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས།
    then they support us, the pholha supports us while playing archery, deigo, and support and help us in sickness. that is the reason for the making offerings to him.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    མཚོ་སྨནམ་གི་འདི་ ད་ འ་ནེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ལགས། ང་བཅས་ན་མཆོདཔ་ད་ལུ་ ཁོང་གི་དང་ང་བཅས་ཀྱི་བར་ན་གི་ ཁ་སླབ་མི་འདི་ དཔའོ་རྣམ་འབྱོརམ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ཏེ་ ང་བཅས་ན་ འབད་དགོཔ་ བཅའ་དགོཔ་འདི་ པུ་ར་ འ་ན་མོ་ཁ་འཐོན་ནི་ ཡོད་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས།
    about the mermaid it is like this, during the ritual the mediator between us is the shaman. and all the necessary things to do are all shown in the astrology.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ད་ ང་བཅས་གཡུས་ཁ་ལུ་ ལོ་ཐོག་ལུ་གནོད་པ་ ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་ མི་ལུ་ནཝ་ཚརཝ་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་ག་ འ་ནི་པུ་ར་ འ་ན་མོ་ནང་འཐོན་ནི་ཡོད་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ཕོ་ལྷ་བསམ་ཅུ་གི་ ཡར་ ཧེ་ ཧེ་མ་གི་འདི་ ཨ་་་ཧེ་ཧེ་མ་གི་འདི་ རྟ་ཨིན། འདི་གི་ཚུར་ལོག་གི་འདི་ གླང་ཨིན། འདི་གི་ཚུར་ལོག་གི་འདི་ བ་ཨིན། ཏེ་ འ་ནི་འབད་ནི་འདི་གི་ ཏེ་ ད་ རོགས་ དང་ཕུག་དུས་རྒྱས་ལས་རང་ ཏེ་ ནཱ་གི་གནསཔོ་ ངོམ་པ་རང་ཨིན་མས་ ཕོ་ལྷ་བསམ་ཅུ་འདི་
    the astrology has all the information about the threats to the crops and the sickness people get get. the first of all is the horse and the next one is the ox and the opposite of that is the cow of pholha samchu. and from the ancient period pholha samchu is the diety residing here.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ མཆོད་པའི་ནམ་དུས་འདི་ནང་ལུ་ ༼ཕྱགས་དང་ཧུར་༽བརྐྱབ་འདི་རང་ མཆོད་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ཡར་ལས་མར་༼ཕྱགས་དང་ཧུར་༽བརྐྱབ་འདི་སྦེ་ འབད་བའི་ཞོ་ལསན་ འབད་བའི་ཤོག་ལས་ ཆང་ མཚོ་སྨོནམ་གྱི་ཆང་འདི་ ཆང་འབད་རང་ མར་འབད་འབག་འོང་དགོ་ ཕོ་ལྷ་གི་འདི་ ན་རང་འབག་འོང་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། ནཱ་གི་འདི་ མཆོདཔ་ད་ཨམ་སྲུ་མིན་དགོ་ ཕོ་རྒས་ཙང་ཙ་ར་འོང་དགོ་ལགས། ༼ཕྱགས་དང་ཧུར་བརྐྱབ་༽ དར་གཡོ་བ་ བཀལ་འདི་རང་ ཏེ་ འ་ནེ་འབད་ དར་འདི་ འ་ཡི་ནང་བརྡབ་ ཏེ་ འ་ནེ་འབད་མཆོད་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས།
    during the ritual we have to make noises to do the ritual. from the top to bottom we have to make noises and after that the brew for the mermaid must be taken as the brew. for the pholha it has to be brought here. for the offering here the womens are not allowed all of it are done by the men. the flag pole must be leaning while being taken to that spot where it will be erected, that is how the offering is made here.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ཏེ་ ད་ མཚོ་སྨོནམ་འདི་འ་མ་ལུ་ འ་མ་ལུ་སྒོར་དགོ་ དེ་ དཔའོ་ར་བརྐྱབ་དགོ་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས། འ་ནི་རྣལ་འབྱོརམ་ ཏེ་ རྣལ་འབྱོརམ་འདི་ ཡར་ལས་མར་ལུ་ ལྷ་འཛུལཝ་ཅིག་ བྱོག་ཡར་ནོ་ལགས། ཏེ་ འ་ན་ ན་ལས་བཤེད་མི་གཅིག་དགོ་ལགས། དེ་མེན་པ་ཅིན་ མཚོ་ནང་འགྱོ་ནི་ མཆོང་འགྱོ་ནི་གི་མས་པ་ལགས། ཏེ་ འ་ནི་འབད་ནི་འདི་གི་ ཏེ་ ཟླབ་དང་པའི་ནང་མཆོད་ནི་ འ་ནི་འདི་ ཏེ་ འ་ནི་འབདཝ་ད་ ན་གི་རྟགས་མཚན་འདི་ འ་ནི་ཨིན།
    and for the mermaid the offerings must be done down there by the shama in a circular ground. and that shaman runs away if the god posses him completely. that is why one person must be there to hold him. otherwise he will jump straight for the lake. that is the reason for the offering made in the first month.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    མཆོད་དགོ་པ་ཅིན་ ཏེ་ ང་བཅས་ནཱ་གི་མི་དེ་ཚུ་ ག་རང་འོང་དགོ་ལགས། ད་ སྲོལ་ཉམས་འདི་ མི་གི་ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་སླབ་པ་ཅིན་ འ་ན་ལུ་ ག་གི་ཡང་འོང་མི་བཏུབ་པས་པ་ལགས།
    if the offering is being made all the people must come here. but due the fading of tradition people are not coming to this place.
  • དགའ་ལེགས-Galley
    ད་ནང་གཙོ་བོ་༼འུདཔ་ཅིག་༽ གཙོ་བོ་ བརྒྱད་ དགུ་ དེ་ཅིག་འབད་མེད་ལགས། ད་ འ་ནེ་ཅིག་གི་ རོགས་ དད་དང་མོ་གུས་བཀལ་འདི་སྦེ་ ད་ལྟོ་རོགས་ འ་ནི་མཆོད་འདི་རང་ འ་ནི་མཆོད་མི་དེ་ཚུ་ལུ་ ནོར་ལུ་དཀའ་ངལ་མི་འཐོན་ ཐོག་ལུ་དཀའ་ངལ་མི་འཐོན་ ནཝ་ཚརཝ་ཉུང་དྲགས་ཨིན་ལགས་ ད་ ང་གིས་ན་ལུ་གཟིགས་བརྗོད་ ཕུལ་དགོ་མི་འདི་ འ་ནི་ཨིན་ཟེར་ཞུ་ནི་ཨིན་ལགས།
    there are about eight to nine village here. these people have been faithful and those who make offering have no trouble in their cows and and will have no threat to their crop and will have less sickness, the scene i have shown you is this.